ÖNLEME ARAMASI NEDİR?

ÖNLEME ARAMASI NEDİR? ÖNLEME ARAMASINA KİM KARAR VEREBİLİR? ÖNLEME ARAMASININ YASAL DAYANAĞI NEDİR? ÖNLEME ARAMASININ KAPSAMI NEDİR? ÖNLEME ARAMASINDA BİREYLERİN HAKLARI NEDİR? ŞİKAYET NEREYE YAPILIR?

Önleme Araması, Önleme Aramasının Yasal Dayanağı, 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu, 9. Madde, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği 18.-26. Maddeleri, 2803 Sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu Madde 15/A Maddeleri Önleme Aramasının Kapsamı, Bireylerin Hakları, Önleme Aramasına Karar Veren Makamlar, Arama Sürecinde Yapılan Hatalar, Önleme Aramalarına Karşı İtiraz ve Şikayet Süreçleri, Adli Arama İle Arasındaki Farklar, Avukatın Önemi

Günümüzde aramalar ile karşılaşan pek çok insan için bu aramalar rahatsız edici, karmaşık ve zorlayıcı bir hal alabiliyor. Özellikle önleme aramaları, çoğu bireyin yasal hakları ve sürecin nasıl işlediği hakkında yeterince bilgi sahibi olmadığı bir konudur. Bu yazıda, önleme aramalarının yasal dayanağı, arama sırasında bireylerin hakları, arama sürecinde sık yapılan hatalar ve arama kararına itiraz yolları gibi konuları yargıtay kararları ışığında ele alacağız. Bu bilgilerle, önleme aramaları ile karşı karşıya kalan bireylerin hukuki farkındalığını artırmayı hedefliyoruz.

Önleme Araması, Önleme Aramasının Yasal Dayanağı, Önleme Aramasının Kapsamı, Bireylerin Hakları, Önleme Aramasına Karar Veren Makamlar, Arama Sürecinde Yapılan Hatalar, Önleme Aramalarına Karşı İtiraz ve Şikayet Süreçleri, Adli Arama, 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu, 9. Madde, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği 18.-26. Maddeleri, 2803 Sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu Madde 15/A Maddeleri

ÖNLEME ARAMASI NEDİR?

Önleme araması milli güvenlik ve kamu düzeninin, genel sağlık ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, taşınması veya bulundurulması yasak olan her türlü silah, patlayıcı madde veya eşyanın tespiti ile tehlikenin daha önceden önlenmesi amacı ile yapılan aramadır.

ÖNLEME ARAMASININ YASAL DAYANAĞI NEDİR?

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu önleme araması başlığı altında 9. Madde, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği 18.-26. Maddeleri aralığı ve 2803 Sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu Madde 15/A Maddeleri hükümleriyle düzenlenmiştir. Önleme araması, adli aramadan farklı olarak, henüz bir suç işlenmeden önce kamu düzeninin ve güvenliğinin sağlanması amacıyla yapılan aramadır. Yani, ortada somut bir suç şüphesi olmadan, genel güvenlik ve asayişin korunması için yapılır.

ÖNLEME ARAMASINA KİM KARAR VEREBİLİR?

Önleme araması aslında bir idari işlem olsa da , hakim kararı ile yapılabilir. Kolluk tarafından somut tehlikenin oluştuğunu gösteren belirlemeler önceden tespit edilip aramanın yapılması önerilen yer ve zaman ile birlikte o yer mülkî âmirine yazılı olarak iletilir. İllerde vali veya bu konuda yetkilendirdiği yardımcısı ve ilçelerde ise kaymakamı ifade eden mülki amir, kolluğun talebini uygun bulursa hâkimden arama kararı talep eder; ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kendisi de yazılı arama emri verebilir. Önleme araması kararının alınmasında ve icrasında Cumhuriyet savcısının herhangi bir görev ve fonksiyonu yoktur. Kolluğun kendi içindeki birim amirlerinin emri ile önleme araması yapılamaz.

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu önleme araması başlığı altında "9. Madde (Değişik: 2/6/2007-5681/3 md.) Polis, tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usûlüne göre verilmiş sulh ceza hâkiminin kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülkî âmirin vereceği yazılı emirle;..."

Önleme Aramaları Yönetmeliği "Madde 20 - Yönetmeliğin 8 inci maddesi, 9 uncu maddesinin birinci fıkrası ve 25 inci maddesi hükümleri saklı kalmak üzere, önleme aramalarında işlemin yapılacağı kanunda belirtilen umumî ve umuma açık yerlerde makul sebeplerin oluştuğunu ve millî güvenlik ve kamu düzeninin, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, taşınması veya bulundurulması yasak olan her türlü silâh, patlayıcı madde veya eşyanın tespiti amacının ortaya çıktığını ve tehlikenin oluştuğunu gösteren belirlemeler, kolluk tarafından önceden tespit edilir ve aramanın yapılması önerilen yer ve zaman ile birlikte o yer mülkî âmirine, gerekçeleri ile birlikte yazılı olarak iletilir. (Mülga cümle:RG-29/4/2016-29698) (...)

Yetkili merci, kolluğun talebini uygun bulursa, hâkimden arama kararı talep eder; ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yazılı arama emri verir." denilmek suretiyle önleme aramasına Hakim kararı ile ya da gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin emri ile önleme araması kararı verilebilmektedir. Önleme araması kararının alınmasında Cumhuriyet Savcısı'nın fonksiyonu bulunmamaktadır.

ÖNLEME ARAMASI YAPILMASI İÇİN MAKUL SEBEP NEDİR?

Önleme aramasına karar verebilmek için kanunda sayılan konulara ilişkin somut ve muhtemel bir zararın meydana gelecek olma ihtimali bulunmalıdır. Önleme araması yapılabilmesi için makul sebep aranır. Makul sebebin varlığı konusunda uzman kişiler tarafından ortak görüşle anlamlandırılarak değerlendirilebilen olgulardır. Kanunda sayılan olayların gerçekleşme ihtimali için makul sebeplerin varlığı olmalıdır. "Makul sebep" konunun uzmanları tarafından ortak görüşle anlamlandırılıp değerlendirilen bir olgu iken "makul şüphe" çok sayıdaki sıradan insanın somut bir olguyu aynı yönde değerlendirmeleri hâlidir." (Feridun Yenisey, Ayşe Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku Ders Kitabı, Seçkin, 4. Baskı, 2016, s. 381-382)

Bu sebeplerin oluştuğunun gerekçeleri 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu önleme araması başlığı altında "9. Madde .....Arama talep yazısında, arama için makul sebeplerin oluştuğunun gerekçeleriyle birlikte gösterilmesi gerekir..." denilmek suretiyle bu sebeplerin neler olduğu ve gerekçeleri ile talep yazısında gösterilmelidir.

GECİKMESİNDE SAKINCA BULUNAN HAL NEDİR?

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 4. maddesi uyarınca, önleme araması bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hâl; derhâl işlem yapılmadığı takdirde, millî güvenlik ve kamu düzeninin, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunmasının tehlikeye girmesi veya zarar görmesi, suç işlenmesinin önlenememesi, taşınması veya bulundurulması yasak olan her türlü silâh, patlayıcı madde veya eşyanın tespit edilememesi ihtimâlinin ortaya çıkması ve gerektiğinde hâkimden karar almak için vakit bulunmaması hâlini ifade etmektedir. 2559 sayılı PVSK'nın 9/6. maddesi uyarınca spor karşılaşması, miting, konser, festival, toplantı ve gösteri yürüyüşünün düzenlendiği veya aniden toplulukların oluştuğu hâllerde gecikmesinde sakınca bulunan hâlin bulunduğu kabul edilmektedir.

ARAMA KARARINDA BULUNMASI GEREKEN ZORUNLU GEREKÇELER

2559 sayılı PVSK 9. Madde gereği "...kişilerin üstlerini, araçlarını, özel kâğıtlarını ve eşyasını arar; alınması gereken tedbirleri alır, suç delillerini koruma altına alarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre gerekli işlemleri yapar.

Arama talep yazısında, arama için makul sebeplerin oluştuğunun gerekçeleriyle birlikte gösterilmesi gerekir. Arama kararında veya emrinde;

a) Aramanın sebebi,

b) Aramanın konusu ve kapsamı,

c) Aramanın yapılacağı yer,

ç) Aramanın yapılacağı zaman ve geçerli olacağı süre, belirtilir. "

Bu başlıkların bulunması zorunludur.

ÖNLEME ARAMALARI NERELERDE YAPILABİLİR?

Önleme araması ancak kanunda öngörülen yerlerde yapılabilir. 2559 sayılı PVSK'nın 9. maddesinde somut ve yakın bir tehlikenin baş gösterebileceği alanlar esas alınmak suretiyle önleme araması yapılabilecek yerler tek tek sayılmış olup buna göre önleme araması:

"a) 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamına giren toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapıldığı yerde veya yakın çevresinde.

b) Özel hukuk tüzel kişileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları veya sendikaların genel kurul toplantılarının yapıldığı yerin yakın çevresinde.

c) Halkın topluca bulunduğu veya toplanabileceği yerlerde.

ç) Eğitim ve öğretim özgürlüğünün sağlanması için her derecede eğitim ve öğretim kurumlarının idarecilerinin talebiyle ve 20 nci maddenin ikinci fıkrasının (A) bendindeki koşula uygun olarak girilecek yüksek öğretim kurumlarının içinde, bunların yakın çevreleri ile giriş ve çıkışlarında.

d) Umumî veya umuma açık yerlerde.

e) Her türlü toplu taşıma araçlarında, seyreden taşıtlarda yapılabilecektir."

KONUTTA ÖNLEME ARAMASI YAPILABİLİR Mİ?

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu önleme araması başlığı altında "9. Madde ...Konutta, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan işyerlerinde ve eklentilerinde önleme araması yapılamaz." denilmektedir. Spor karşılaşması, miting, konser, festival, toplantı ve gösteri yürüyüşünün düzenlendiği veya aniden toplulukların oluştuğu hallerde gecikmesinde sakınca bulunan hal var sayılır. Yönetmelikte belirtildiği üzere kişinin konutunda, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan iş yerlerinde ve eklentilerinde önleme araması yapılamayacaktır.

ÖNLEME ARAMASI NASIL YAPILIR?

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu önleme araması başlığı altında "9. Madde Polis, tehlikenin önlenmesi veya bertaraf edilmesi amacıyla güvenliğini sağladığı bina ve tesislere gelenlerin; herhangi bir emir veya karar olmasına bakılmaksızın, üstünü, aracını ve eşyasını teknik cihazlarla, gerektiğinde el ile kontrol etmeye ve aramaya yetkilidir. Bu yerlere girmek isteyenler kimliklerini sorulmaksızın ibraz etmek zorundadırlar. Milletlerarası anlaşmalar hükümleri saklıdır. Önleme aramasının sonucu, arama kararı veya emri veren merci veya makama bir tutanakla bildirilir." yönetmelikte belirtildiği üzere kişinin aranması teknik cihazlarla ya da el ile yoklama şeklinde yapılmalıdır. Teknik araçlarla aramanın ve el ile yoklamanın sınırları, adli arama sınırları içerisine girmemelidir.

ÖNLEME ARAMASI SIRASINDA ELE GEÇİRİLEN BİLGİ, BULGU VE ŞÜPHELİLER HAKKINDA YAPILACAKLAR

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği "Madde 24 - Önleme aramalarında elde edilen ve adlî soruşturmalarda kullanılabilecek bilgi, bulgu ve şüpheliler hakkında 10 uncu madde hükümleri uygulanır.

Aramanın konusu ve kapsamı içinde olan, ancak suç unsuru oluşturmayan eşya, geçici olarak koruma altına alınır ve aramaya sebep teşkil eden husus sona erdiğinde ilgiliye teslim edilir. "

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği "Madde 10 Madde 10 - Usulüne uygun yapılan aramada;

a) Yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmakla birlikte, karar veya yazılı emirde konu edilmeyen,

b) Yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek, bir delil elde edilirse; bu delil koruma altına alınır ve durum Cumhuriyet başsavcılığına derhâl bildirilerek el koyma işlemini gerçekleştirmek için Cumhuriyet savcısından yeni bir yazılı emir istenir. Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk âmirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri el koyma işlemini gerçekleştirebilir.

Hâkim kararı olmaksızın el koyma işlemi, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar.

Bu tür aramada, aramanın amacı ve konusu dışında ele geçirilen ve haklarında tutuklama veya yakalama kararı bulunan kişiler, evrakıyla birlikte Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir." denilmektedir. Bu bağlamda kolluk görevlileri bir suçun işlendiği şüphesi uyandıracak bir delil elde ederse delili koruma altına alır ve derhal Cumhuriyet Savcısı'na haber verir. Elde edilen delile izin alınmadan el koyma yapılamaz. Ancak bu delil muhafaza altına alınır.

ARAMA SIRASINDA BİREYLERİN HAKLARI

Önleme araması sırasında bireylerin sahip olduğu haklar, Anayasa ve ilgili kanunlarla güvence altına alınmıştır. Arama yapılacak kişiye, aramanın amacı, dayanağı ve kapsamı açıkça bildirilmelidir. Kişinin rızası olmadan yapılan aramalarda, arama kararının gösterilmesi zorunludur. Ayrıca, arama sırasında kişinin özel hayatına ve onuruna saygı gösterilmelidir.

Kadınların üstü, mümkünse kadın kolluk görevlisi tarafından aranmalıdır. Arama işlemi sırasında, kişinin yanında bir yakınının veya avukatının bulunmasına engel yoktur. Arama tutanağı düzenlenmeli ve arama yapılan kişiye bir örneği verilmelidir. Kişinin, arama sırasında kötü muameleye maruz kalması veya haklarının ihlal edilmesi durumunda, ilgili makamlara şikâyet hakkı bulunmaktadır.

ARAMA SÜRECİNDE SIK YAPILAN HATALAR

Önleme araması uygulamalarında, kolluk kuvvetleri ve vatandaşlar arasında bilgi eksikliğinden kaynaklanan bazı hatalar sıkça yaşanmaktadır. En yaygın hatalardan biri, arama kararının gösterilmemesi veya aramanın yazılı bir emir olmadan yapılmasıdır. Ayrıca, arama sırasında kişilerin özel hayatına yeterince saygı gösterilmemesi, arama tutanağının düzenlenmemesi veya kişiye verilmemesi de önemli sorunlardandır.

Bazı durumlarda, önleme araması adı altında adli arama yapılmakta ve kişilerin hakları ihlal edilmektedir. Oysa adli arama için hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı kararı gereklidir. Önleme aramasında ise, suç şüphesi olmadan, sadece kamu düzeni ve güvenliği için arama yapılabilir. Bu ayrımın bilinmemesi, hem kolluk kuvvetleri hem de vatandaşlar açısından hak kayıplarına yol açabilmektedir.

YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA ÖNLEME ARAMALARI

"28.08.2014 günü saat 19.45 sıralarında Esenşehir mahallesi Kürkçüler caddesi üzerinde sürücülüğünü sanık ...'in yaptığı 34 VM 9247 plaka sayılı araç içerisinde mülkî amirden alınan önleme arama emrine istinaden kolluk görevlileri tarafından yapılan aramada toplam 80 karton gümrük kaçağı sigara ele geçirilmesi şeklinde gerçekleşen somut olayımızda, arama işlemine esas teşkil eden kararın Kaymakamlık makamınca "Olur" şeklinde düzenlendiği, 2559 sayılı PVSK'nın ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin arama işlemlerine esas teşkil eden hükümlerinde belirtilen koşulları sağlamadığı, gecikmesinde sakınca bulunan halin tanımlanmadığı gibi yaklaşık bir haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde verildiğinin anlaşılması karşısında, sanığın sevk ve idaresindeki araçta yapılan aramanın usul ve kanuna aykırı ve usulsüz arama sonucu ele geçen eşyanın yasak delil niteliğinde olduğu, eşyanın kaçak olmasının durumu değiştirmeyeceği, Anayasanın 38 inci maddesinin ikinci fıkrası, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 206 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi, 217 nci maddesinin ikinci fıkrası ve 230 uncu maddesinin birinci fıkrası gereği hukuka aykırı surette elde edilen delillere dayanılarak mahkûmiyet hükmü kurulamayacağı gözetilmeden yazılı şekilde hüküm tesisi, hukuka aykırı bulunmuştur. Açıklanan nedenlerle sanık müdafiin temyiz istemi yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usûlü Kanunu'nun 321 inci maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA, 28.05.2025 tarihinde karar verildi." (7. Ceza Dairesi         2021/28319 E.  ,  2025/8435 K.)

"Aramaya dayanak teşkil ettiği belirtilen önleme araması kararının olay tarihini kapsamadığı belirlenmekle, Tebliğname görüşüne iştirak olunmamıştır.

05.03.2015 tarihinde ... plakalı yolcu minibüsünün durdurulduğu, Adana 5. Sulh Ceza Hakimliğinin 2015/20 Değişik İş sayılı önleme araması kararına istinaden araçta, sanığın eşyalarında ve üzerinde arama yapıldığı, aramaya dayanak teşkil ettiği belirtilen, olay tutanağında ve iddianamede geçen Adana 5. Sulh Ceza Hakimliğinin 2015/20 Değişik İş sayılı önleme araması kararı incelendiğinde aramanın yapıldığı 05.03.2015 tarihini kapsamadığı anlaşılmakla, 2559 sayılı PVSK'nın 9. maddesine göre olay yeri ve tarihini kapsayacak nitelikte ''önleme araması kararı'' veya 5271 sayılı CMK'nın 116,117 ve 119. maddelerine uygun şekilde alınmış ''adli arama kararı'' ya da Cumhuriyet savcısının ''yazılı arama emri'' bulunup bulunmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı örneğinin dosya içine konulması, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırma ile hüküm kurulması,

Kanuna aykırı, sanık ve müdafiinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden, diğer yönleri incelenmeksizin, Tebliğname'ye aykırı olarak, hükmün BOZULMASINA," ( 10. Ceza Dairesi 2019/6031 E.  ,  2025/2062 K.)

"Somut olayda, Lice ilçesinin köylerinden temin edilen uyuşturucu maddenin .. plakalı araçla Bismil ilçesine getirileceğine ilişkin istihbari bilgi üzerine, olay günü kolluk görevlilerince tertibat alınarak sanığın yönetimindeki araç durdurulmuş, 29/01/2015 tarihinde Bismil Sulh Ceza Hakimliği'nce verilen "önleme araması kararına" dayanılarak araçta arama yapılmış, arka koltuk ve bagajdaki poşet ve çuvallar içinde suç konusu esrar ele geçirilmiştir.

2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 9. maddesine göre "önleme araması", suç işlenmesinin veya bir tehlikenin önlenmesi için yapılan aramadır. Önleme aramasının muhatapları suç şüphesi altında olmayan kişilerdir.

CMK'nın 116 ve 117. maddelerine göre "adlî arama" ise, şüphelinin veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin elde edilmesi için yapılan aramadır. Somut bir suçun işlendiği şüphesi varsa önleme araması değil ancak adlî arama yapılabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2013/610-2014/512, 2013/841-2014/513 ve 2014/166-514 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere; adlî arama kararı gerektiren bir olayda önleme araması kararına dayanılarak ya da koşullarına uygun olmayan arama kararı üzerine yapılan arama hukuka aykırıdır. Böyle bir arama sonucu bulunan deliller ya da suçun maddi konusu "hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş" olacağından, Anayasa'nın 38. maddesinin 6. fıkrası ile CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, 217. maddesinin 2. fıkrası, 230. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ve 289. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi uyarınca hükme esas alınamaz.

İstihbari bilgi üzerine niteliği belli olan bir suçun işlendiği konusunda şüphe oluşmuştur. CMK'nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun şekilde "adlî arama kararı" alınmadan, kolluk görevlilerince, önleme araması kararına dayanılarak yapılan arama hukuka aykırıdır. Bu arama sonucu araçta bulunan uyuşturucu madde ise hem "suçun maddî konusu" hem de "suçun delili" olup hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinden hükme esas alınamaz.

Açıklanan nedenlere göre; suç konusu esrarın ele geçirildiği ve sanığın yönetimindeki .. plakalı araçta arama yapılması konusunda, yazılı olarak verilmiş “adli arama kararı” olup olmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı bir örneğinin getirtilerek duruşmada okunup tartışılmasının sağlanması, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırma ile hüküm kurulması,

Yasaya aykırı, sanık ve müdafiinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, diğer yönleri incelenmeksizin CMUK'nın 321. maddesi gereğince hükmün BOZULMASINA, 08/12/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi." (10. Ceza Dairesi         2015/4686 E.  ,  2015/33222 K.)

ARAMA KARARINA İTİRAZ YOLLARI

Önleme araması sırasında haklarının ihlal edildiğini düşünen bireyler, çeşitli yasal yollara başvurabilirler. Öncelikle, arama işlemi sırasında düzenlenen tutanağa itiraz edilebilir ve bu tutanağa şerh düşülebilir. Kişinin arama sırasında kötü muameleye maruz kalması veya özel hayatının ihlal edilmesi durumunda, Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulabilir. Ayrıca, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na veya Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuru yapılabilir. Bu başvurular, hem hak ihlallerinin tespiti hem de sorumlular hakkında işlem yapılması açısından önemlidir. Ayrıca ilgili kolluk hakkında kolluk Gözetim Komisyonuna başvuruda bulunulabilir. CİMER üzerinden şikayet edilebilir.

ÖNLEME ARAMALARINDA AVUKATIN ÖNEMİ

Önleme aramaları görüldüğü üzere hukuken daha dar kapsamlı ve aramanın yapılabilmesi daha ağır şartlara bağlanmıştır. Özellikle hukuka uygun olmayan önleme aramaları ile bireylerin temel anayasal ve kişilik hakları zedelenebilir. Bunun yanında hukuka uygun olmayan delillerle bireyler cezalandırılabilmektedir. Önleme aramaları sonucunda elde edilmiş delillerin değerlendirilmesinin bir avukat tarafından yapılması önem arz etmektedir. Elde edilen bulgu ve delillerin hükme esas alınıp alınamayacağının değerlendirilmesinin bir avukat tarafından yapılması önemlidir.

SONUÇ

Önleme araması, kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması açısından önemli bir uygulamadır. Ancak, bu uygulamanın hukuka uygun şekilde yapılması ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması gerekmektedir. Ceza davaları ile karşı karşıya kalan bireylerin, önleme araması sürecinde sahip oldukları hakları bilmeleri ve gerektiğinde yasal yollara başvurmaları büyük önem taşır. Unutulmamalıdır ki, hukuki bilgi ve farkındalık, hak kayıplarının önlenmesinde en etkili araçtır.